Home » NS Zaanse Schans

Afstand: 12,9 km
Categorie: NS Wandelingen

NS Zaanse Schans

De NS Zaanse Schans is een gematigde, gezinsvriendelijke wandeling van 12,9 km (2 uur 34 minuten) tussen de treinstations Zaandam Kogerveld en Zaandijk Zaanse Schans. Deze route is een OV-Stapper geworden.

De wandelroute en het GPX-bestand zijn gratis te gebruiken en te downloaden. Deze website gebruikt geen cookies of tracking, zodat wandelaars kunnen wandelen met de vrijheid om niet gevolgd te worden!

Routebeschrijving

De Zaanse Schans is een in 1963 opgerichte historische Zaanse buurt in de gemeente Zaanstad met daarheen verplaatste rijksmonumentale houten gebouwen en industriemolens uit de Zaanstreek. In de loop der tijd is het aangevuld met diverse cultuurhistorische musea, ambachtswinkels en horeca. Het ligt in de Kalverpolder, een beschermd veenweidelandschap aan de Zaan, tegenover het dorp Zaandijk. Dit architectonische reservaat voor Zaanse houtbouw is vanwege de architectuurhistorische en landschappelijke waarde een beschermd dorpsgezicht. Het ontwikkelde zich tot internationale toeristische bestemming met jaarlijks enkele miljoenen bezoekers: in 2016 waren er 1,8 miljoen, in 2017 2,2 miljoen.

Geschiedenis

Bewustwording van het Zaans erfgoed ontstond tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. In 1938 al was in het Nederlands Openluchtmuseum de Zaanse buurt opgezet met vier verplaatste woningen. In 1946 werd het burgerinitiatief ‘Zaans Schoon’ opgericht om woonbuurt de Gortershoek te behouden. Job Duyvis, Evert Smit, architect Jaap Schipper, rijksarchivaris Johan Groesbeek en houtbouwkenner Theo van der Koogh waren bij dit initiatief betrokken.

Om zoveel mogelijk Zaanse houtbouw te behouden werd in 1949 gekeken naar een aparte buurt om de huizen heen te verplaatsen. Haaldersbroek bij de Kalverpolder en het gebied rond het Eerste Ezelspad en het Weeshuispad in Zaandijk kwamen aanvankelijk in aanmerking. Niet alle bebouwing daar werd authentiek genoeg bevonden en het oog viel daarom op de Kalverpolder, die zich bovendien tegenover Gortershoek bevond waardoor een natuurlijk ensemble zou ontstaan.

In 1952 werd door architect Jaap Schipper op de tentoonstelling Oud Zaandam in 1952 een maquette getoond hoe het Zaans Buurtje eruit zou kunnen zien. In de maquette werden vier soorten bebouwing onderscheiden: bebouwing aan de Zaanoever, de bebouwing op de Zaandijk, de overtuin en de arbeiderswoningen aan de overzijde van een afwateringssloot ontsloten door kwakels. De gemeente en de provincie gingen niet aanstonds akkoord. Het ontbrak volgens hen aan een ‘Zaanse plattegrond’, het buurtje was opgezet als een driehoekige dorpskom zonder de karakteristieke kamstructuur van een dijklint met zijpaden en zicht op de Kalverpolder. Na bijstelling werd het plan voorgelegd aan de Rijksdienst voor de Monumentenzorg die aanvankelijk subsidiëring afwees omdat de monumenten verplaatst zouden worden. Bewoning van de panden werd door monumentenzorg als voorwaarde gesteld en de gemeente bedong een parkeerterrein voor de toeristen. In 1956 was het plan goedgekeurd. In 1957 werd de grond bouwrijp gemaakt, een fabriekscomplex gesloopt en opgekochte panden opgeslagen in een loods. In het plan was plaats voor 43 panden en een molen.

Vanaf 1963 werden vele oude houten gebouwen uit de Zaanstreek met diepladers naar het uitbreidingsplan Zaanse Schans gebracht en in oude luister hersteld. Verplaatsing per dieplader had de voorkeur om zoveel mogelijk de houten authenticiteit van een pand te bewaren. Wel werd gekozen voor beton als fundering in plaats van traditionele houten palen met kespen. Voor de bewoning van het buurtje ontstonden lange inschrijvingslijsten. Rond 1970 waren vijftien woningen herbouwd.

Aanvankelijk opgezet als woonbuurt trok het buurtje steeds meer toeristen waarop het niet berekend was. Er werd gekeken naar Colonial Williamsburg als toeristische levende buurt. Tussen 1970 en 1974 werd het plan hierop uitgebreid met historische gebouwen (restaurant ‘De Kraai’, pakhuis ‘De Lelie’ en ‘De Bezem’) en enkele replica’s geschikt voor horeca en toerisme. Ook werd een extra parkeerterrein aangelegd op de plek waar aanvankelijk een school zou komen. Vanaf 1976 was de Zaanse Schans als toeristische bestemming een feit.

Ook enkele molens zijn verplaatst. Alleen de onderbouw van de verfmolen de Kat (oorspronkelijk een oliemolen) en van de oliemolen de Bonte Hen, alsmede de oliemolen de Os staan nog op hun oorspronkelijke erf. Ook later zijn regelmatig gebouwen naar de Zaanse Schans verplaatst.

In 1982 werd Gortershoek aangewezen als een beschermd dorpsgezicht, de Zaanse Schans volgde in 2010. Doordat de buurt niet was opgezet als een museum is een verdienmodel ontstaan gebaseerd op contracten met internationale touroperators, parkeergelden en gratis musea met een daaraan gekoppelde winkel voor het betreffende streekproduct. De Zaanse Schans trekt buitenlandse toeristen vanuit Amsterdam, en in het voorjaar gecombineerde bezoeken met de Keukenhof. In 2019 constateerde de gemeente dat de bezoekersaantallen problematisch werden voor de leefbaarheid, veiligheid en beleving en heeft voorgesteld de groei te temperen en een omslag te maken van sightseeingtoeristen naar cultuurtoeristen.

Naamgeving

De buurt is in 1961 vernoemd naar de schans die Diederik Sonoy, gouverneur in dienst van Willem van Oranje, in 1574 liet bouwen om de Spaanse troepen tegen te houden.

Bezienswaardigheden

Musea

  • Zaans Museum
  • Molenmuseum
  • Museum Zaanse Tijd
  • bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvekater
  • Museumwinkel Albert Heijn

Ambachtelijke bedrijven

  • de kaasmakerij De Catherinahoeve
  • een scheepswerf
  • Klompenmuseum en klompenmakerij
  • proeflokaal en slijterij De tweekoppige Phoenix.
  • restaurant/brasserie d’ Hoop op de Swarte Walvis

Molens

Aan het water van de Zaan staan van zuid naar noord:

  • Specerijenmolen De Huisman
  • Houtzaag-paltrokmolen De Gekroonde Poelenburg
  • Verfmolen De Kat
  • Oliemolen De Zoeker
  • Bovenkruier-houtzaagmolen Het Jonge Schaap (replica van een voormalige molen uit 1680)
  • Oliemolen De Os (molenromp met binnenwerk)
  • Wiphoutzaagmolen Het Klaverblad
  • Oliemolen De Bonte Hen

Enkele molens, waaronder de Kat en Het Jonge Schaap, zijn opengesteld voor publiek.

Voorts staan over het terrein verspreid:

  • Wipmolen/weidemolen De Hadel
  • Biksteen- en slijpmolen De Windhond
  • Weidemolen Het Zwarte Kalf
  • Weidemolen de Kaatmolen

Trivia

  • De Zaanse Schans wordt regelmatig gebruikt als filmlocatie. Zo werden er opnames gemaakt op de Kalverringdijk en in het kruidenierswinkeltje van Albert Heijn voor de aflevering Tante Truus voor de serie Tita Tovenaar (1972-1974). In augustus 1977 werden er opnames gemaakt voor de serie Pipo de Clown (Pipo en de noorderzon) op de Zaanse Schans en bij De Gekroonde Poelenburg. Er worden niet alleen opnames voor televisieseries gemaakt, de Zaanse Schans wordt ook als filmlocatie gebruikt voor videoclips zoals Viva viool van K3. In het kader van de landelijke intocht van Sinterklaas werden er in 2018 verschillende afleveringen van het Sinterklaasjournaal opgenomen.
  • De plaatselijk in ere gehouden derde Pinksterdag herinnert volgens de lokale folklore aan de slag tegen de Spaanse troepen die met Pinksteren in 1574 op de Schans is geleverd. Of de herkomst van de Zaanse derde Pinksterdag echt verband houdt met deze veldslag is niet heel zeker. Elders in Nederland (met name in Zeeland) kent men namelijk ook een derde Pinksterdag, die samenvalt met diverse plaatselijke voorjaarsfeesten.
  • Een typisch Zaanse lekkernij is de duivekater, een rond, zoet witbrood. In het bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvekater worden duivekaters van twee verschillende Zaanse bakkers verkocht, beide naar ander recept.

Meer informatie

  • De route op de website van Wandelnet. U kunt er ook een afdrukbare routebeschrijving en kaart van downloaden.

Bronnen

De NS Zaanse Schans is gebaseerd op de door Wandelnet aangeleverde route. Het WandelROOTS! GPX-bestand kan na het lopen van de route kleine aanpassingen hebben aan het originele wandelpad. Deze pagina maakt gebruik van informatie van Wikipedia.org onder een vergelijkbare Creative Commons-licentie die wordt gebruikt door WandelROOTS!

Wandelkaart en GPS

Download het NS Zaanse Schans wandelroute en importeer dit in uw mobiele telefoon of GPS-apparaat. Onze GPX-bestanden zijn compatibel met de GPX 1.1-standaard en werken met apps zoals OSMAnd, Topo GPS, Wikiloc en Maps 3D Pro. Lees meer over onze GPX-bestanden. We raden je aan om je mobiele telefoon zo min mogelijk te gebruiken! TIP: bestudeer de route ruim voordat je vertrekt!

Vrij Wandelen

Onze website en GPX-downloads zijn gratis en alle inhoud op deze site wordt geleverd onder de Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationaal (CC BY-SA 4.0) licentie. Dit betekent dat het u vrij staat om de inhoud te kopiëren, te delen en aan te passen, maar we vragen u een link naar het originele werk te verstrekken en het onder dezelfde licentie te delen. Sharing is caring!

Wij vinden dat wandelen vrij moet zijn en dat u niet door derden moet worden gevolgd als u gaat lopen. Onze website gebruikt geen cookies en registreert of volgt u niet door uw privégegevens naar diensten van derden te sturen. Vrij wandelen!

Meer NS Wandelingen

Hieronder staan nog enkele NS-wandelroutes. Deze routes zijn mogelijk niet geschikt voor rolstoelen en kinderwagens. Jonge kinderen vinden ze misschien een uitdaging, maar onderschat uw kinderen niet! Zo’n wandeling afmaken is een beloning op zich en een herinnering die voor altijd blijft bestaan.

NS Zaanse Schans

De NS Zaanse Schans is een gematigde, gezinsvriendelijke wandeling van 12,9 km (2 uur 34 minuten) tussen de treinstations Zaandam Kogerveld en Zaandijk Zaanse Schans.
Lees verder

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *